Category: Dziedzictwo Galicji

NA TLE DZIEJÓW

Jest rzeczą oczywistą, iż ustrój Galiq’i kształtował się na tle dziejów ustroju Austrii. Jego cechy specyficzne zależały od stopnia centralizacji wła­dzy: silniejszego w pierwszej epoce, słabszego w drugiej. Narzucanie Galicji austriackich zasad ustrojowych nie oznaczało jednak pełnej unifikacji, nawet w czasach józefińskich; wynikało to z braku zaufania Wiednia do społeczeńs­twa nowej prowinq’i, chęci poddania jej surowszej kontroli i efektywniejszej eksploatacji, w dziedzinie militarnej i podatkowej. Natomiast w drugiej epo­ce, w związku z rozbudową organów reprezentacyjnych i dopuszczeniem do głosu miejscowego społeczeństwa, wyodrębnienie Galiq’i kształtowało się na zasadzie idei federacyjnej, stanowiącej podstawę dla decentralistycznych dą­żeń Węgrów, Czechów czy Polaków. Jeśli zatem w pierwszg’ epoce społeczeństwo polskie było tylko przed­miotem działalności legislacyjnej i jurysdykcyjnej władz austriackich, to w drugiej stało się podmiotem, i to w szerszym zakresie, niż w zaborze pruskim bądź rosyjskim.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

ZABÓR ZIEM

W chwili dokonywania zaboru ziem Rzeczypospolitej w 1772 roku mo­narchia habsburska składała się z trzech grup krajów, to jest: tak zwaayęh austriackich krajów dziedzicznych (Austria Górna i Dol­na, Salzburg, Styria, Karynlia, Kraina, Tyrol i Vorarlberg),krąjów korony św. Wacława (Caechy, Morawy i część Śląska),krąjów korony św. Stefana (Węgry, Siedmiogród, Sławonia, Chorwa­ta z Dalmacją).Mozaika ta, do której doliczano rfewnież belgijskie, nadreńskie i włoskie posiadłości habsburskie, powiązana była tzw. Sankcją Pragmatyczną z 1713 roku, określającą nierozdzielność tych krajów niezależnie od zmian na tronie, czyli unię personalno-realną.Zabór ziem Rzeczypospolitej w 1772 roku przeprowadzony został pod pretekstem rewindykaq’i praw korony węgierskiej. Habsburgowie, zajmując w 1526 roku Węgry, uznali się za spadkobierców roszczeń węgierskich, gdyż królowie węgierscy z dynastii Arpadów zajęli w XIII wieku, sięgając poza Karpaty, część Rusi Halicko-Włodzimierskiej. Mimo że był to podbój krót­kotrwały, tytułowali się „Reges Galitiae et Lodomeriae”.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

SZLACHTA POLSKA

Szlachta polska, wyczerpana kilkuletnią Konfederacją Barską, biernie przyjęła zmianę panowania; z czasem z pewną sympatią myśleć poczęła, że zgodnie z tym uzasadnieniem — Galicja włączona zostanie do krajów koro­ny św. Stefana. Szlachta węgierska, choć jej uprawnienia nie mogły się równać z polskimi, zachowała jednak więcej przywilejów niż szlachta aust­riacka. Tymczasem Wiedeń, który owo uzasadnienie adresował wyłącznie do innych dworów europejskich, dowiódł, że sam nie traktuje go poważnie i włączył Galicję do grupy austriackich krajów dziedzicznych. Co więcej, dał do zrozumienia, że nie uznaje żadnych polskich instytucji ustrojowych czy przywilejów.Nastąpił proces budowy ustroju Galicji od podstaw, oparty na wzorach czerpanych z Austrii oraz ideach, wyznawanych przez cesarza Józefa II.Budując cały aparat zarządu nowej prowinq’i, władze w żadnej mierze nie posłużyły się ludnością miejscową.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

JAKO ZDOBYCZ WOJENNA

Traktowały tę prowinq’ę jako zdobycz wojenną i — ze względu na brak zaufania, jak i brak kwalifikaq’i — nie powierzały żadnych, nawet najniższych funkcji miejscowym magnatom, szla­chcie czy mieszczanom. Cały więc aparat zarządu musiał być importowany spod panowania habsburskiego. Od kandydatów, chcących przenieść się do Galicji i tam robić karierę urzędniczą, wymagano (nie traktując tego warun­ku zbyt rygorystycznie) znajomości jednego ze słowiańskich języków; stąd spory napływ do Galicji Czechów bądź urzędników niemieckich z Czech.Na czele Galicji stanął gubernator, mianowany i odwoływany przez cesa­rza, przed nim też — za pośrednictwem wiedeńskiej Kancelarii Nadwornej Gubernator, rezydujący we Lwowie jako stolicy prowin­cji, miał do pomocy gubemium, to jest kilkudziesięcioosobowy urząd, złożo­ny z radców, komisarzy i z niższego personelu kancelaryjnego.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

PODZIAŁ KRAJU

Kraj podzielono najpierw na 6 cyrkułów i 60 okręgów, ale z systemu dwustopniowego rychło zrezygnowano i ostatecznie Galicja dzieliła się na 18 cyrkułów. Na czele każdego cyrkułu (Kreis) stał Kreishauptmann, zwany po polsku starostą, mający do pomocy kilku komisarzy.System ten nie okazał się trafny. Cyrkuły galicyjskie miały znacznie większą powierzchnię niż przeciętne cyrkuły w krajach austriackich czy czes­kich. Już to samo czyniło zarządzanie nimi trudnym. Tymczasem gadania jakie rząd wiedeński poprzez gubemium stawiał cyrkułom galicyjskim, były pod wieloma względami pionierskie i wymagały dużego nakładu pracy budowały od podstaw skomplikowany system podatkowy i wojskowy, realizowały narzucane z Wiednia reformy w wielu dziedzinach życia, i to nie znając jeszcze dostatecznie kraju, mając kłopoty w porozumieniu się z lud­nością. Administracja galicyjska aż do końca omawianej epoki, do 1848 roku, nie funkcjonowała sprawnie.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

SZUKANIE POMOCY

Szukała więc pomocy, ale nie ze strony lokalnego samorządu — tego bowiem Galicji nie dano — lecz od organów wykonawczych. Stały się nimi magistraty w miastach i dominia, czyli jednostki własności ziemiańskiej, na wsi. Dwór na polecenie cyrkułu stawał się egzekutorem szeregu poleceń, ramieniem cyrkułu przy ściąganiu podatków i poborze rekruta. Było to dla dworu korzystne — dworskie zeznania podatkowe odbiegły od rzeczywis­tości, a rozdział podatku w gminie między dwór a wieś pozostawiał wiele do życzenia. Ziemiaństwo nie pojmowało jednak, iż dało się tym samym użyć jako bezpośrednie narzędzie ucisku wobec wsi. Chłopi natomiast nie rozróż­niali, co z tego, co dwór (obok pańszczyzny) ściągał, stanowiło jego daninę, co zaś odstawiane było do kas cyrkularnych; cala. ich niechęć kierowała się w stronę dominium.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

OPIEKA NAD CHŁOPEM

Nadto cyrkuł roztaczał nad chłopem opiekę, wysłuchu­jąc skarg wsi i w imieniu władzy, udzielanej mu przez cesarza, rozsądzając spory z dworem; mógł więc ściśle realizować józefińską politykę, przełamują­cą dworski monopol na włościańskie powinności, nie tyle dla niania chło­pom, ile dla uczynienia z nich efektywnych podatników i dostarczycieli rekruta dla państwa. Ów stań rzeczy był podłożem konfliktu, krwawo ujaw­nionego w 1846 roku.Sądownictwo staropolskie utrzymało się jako tymczasowe do 1784 roku, z tym jednak, że wyroki ferowano w imieniu cesarzowej i jej następców, odcięto drogę apelacji do Trybunału Koronnego, Sądu Sejmowego i innych instancji. Odwołania od wyroków należało odtąd kierować do Sądu Gubemators- kiego, potem do Trybunału Królewskiego we Lwowie. Skutkiem tego okresu przejściowego pewna liczba prawników polskich przeszła na służbę cesarską.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

WŁADZE AUSTRIACKIE

Z czasem, kiedy władze austriackie zgromadziły odpowiednią liczbę kwa­lifikowanych kadr sądowych, zreformowały sądownictwo od podstaw. Znios­ły ostatki sądownictwa polskiego. Sądami dla szlachty stały się tzw. Fora Nobilium we Lwowie, Stanisławowie i Tarnowie, które poczęły się spec­jalizować w sprawach cywilnych. Mieszczan w sprawach cywilnych sądziły sądy przy magistratach, włościan — specjalni funkcjonariusze dominialni, zwani justycjariuszami i mandatariuszami. Sądy karne były jednolite dla wszystkich bez różnicy stanu, utworzono ich w Galicji 19. Instytucję od­woławczą, jednolitą dla wszystkich i obejmującą zarówno sprawy cywilne, jak i karne, stanowił Sąd Apelacyjny we Lwowie. Ostatnią instancją była Najwyższa Izba Sprawiedliwości (Oberste Justizstelle) w Wiedniu. W całym wymiarze sprawiedliwości łacina i język polski wyparte zostały przez język niemiecki.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

ODEBRANE PRZYWILEJE

Reformy józefińskie, i to nie tylko w sądownictwie, prowadziły do głębo­kich przeobrażeń struktury społecznej. Najpierw zaatakowano szlachtę: ode­brano jej większość przywilejów, w myśl założenia, iż nie może szlachta podbitego kraju posiadać więcej uprawnień niż szlachta austriacka; w prak­tyce szło nie tylko o zrównanie, ale i o sprowadzenie na niższy poziom. Osłabiono potężny stan szlachecki przez wyodrębnienie stanu magnackiego (do którego zaliczono nosicieli dziedzicznych tytułów książęcych, hrabiows­kich i baranowskich) oraz odebranie praw szlachcie-gołocie i większości szlachty zaściankowej. Zaprowadzono bowiem tzw. metryki szlacheckie, w których zapisywano tych, którzy wylegitymowali się dziedzicznymi prawa­mi szlacheckimi oraz opłacili wysoką (dla szlachty zaściankowej zbyt wy­soką) taksę. Oczywiście, odebrano szlachcie cały staropolski parlamenta­ryzm, nietykalność osobistą i majątkową, wolność podatkową oraz poważnie ograniczono jej władzę nad poddanymi chłopami.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!

POD OPIEKĄ PRAWA

Mimo iż Austria była krajem katolickim, reformy józefińskie ograniczyły prawa kościoła katolickiego. Każdy papieski akt prawny mógł być pub­likowany w Austrii tylko za zgodą cesarza (placetum regium), każde pismo do Rzymu, wychodzące od miejscowych hierarchów kościelnych, musiało być cenzurowane przez lokalną władzę świecką. Władze ograniczyły prawa mają­tkowe kościoła, skasowały znaczną liczbę klasztorów, narzuciły szeregowemu duchowieństwu wiele obowiązków na rzecz państwa. Chłopów wzięto pod opiekę prawa; realizował ją cyrkuł lub gubernium i z czasem coraz więcej skarg docierało do władz austriackich ze wsi. W kró­tkim czasie władze rozbiły szlachecki monopol na wykorzystywanie darmo­wej pracy chłopskiej. Narzuciły jednak włościanom zwiększone w stosunku do czasów polskich podatki oraz obciążyły ich obowiązkiem służby wojs­kowej, dotychczas nieznanym.

Witajcie! Na co dzień pracuje w dziale kadr w dużej międzynarodowej firmie. W świecie biznesu jestem na co dzień, dlatego też postał ten blog, aby dzielić się z Wami moją opinią i spostrzeżeniami. Jeśli z jakimś artykułem na blogu się nie zgadzasz, lub chcesz podyskutować to będzie mi miło jeśli zostawisz komentarz, albo odezwiesz się w formularzu kontaktowym!